Liên hoan phim Bangkok ASEAN (BAFF) có 2 đại diện Việt góp mặt là đạo diễn Phan Đăng Di trong vai trò giám khảo và phim “Vợ ba” tham gia tranh giải chính thức. Năm nay, BAFF được đánh giá là chọn phim khá tốt, một số phim được chọn tranh giải là các phim đã giành được không ít giải thưởng từ các liên hoan phim uy tín trên thế giới. Giới chuyên môn cho rằng: Phim ASEAN ngày càng tiến bộ hơn và thoát khỏi mác “vùng trũng”, còn phim Việt thì sao?

Liên hoan phim Bangkok ASEAN (BAFF) vừa kết thúc với ba giải thưởng được trao cho các phim đến từ Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Các phim tham dự BAFF chiếu miễn phí ở hệ thống rạp hiện đại nhất Bangkok là Paragon Cineplex và SW World Cinema, nhiều suất chiếu kín rạp cho thấy sự quan tâm không nhỏ của người dân ở Bangkok với sự kiện văn hóa này.

BAFF 2019 được đánh giá là chọn phim khá tốt. Có 10 phim đến từ 7 quốc gia ASEAN được lựa chọn vào vòng tranh giải chính thức của BAFF . Đó là các phim Funan và Last Night I Saw You Smiling (giải Netpac của liên hoan phim Rotterdam) đến từ Campuchia, Ave Maryam đến từ Indonesia, Gusto Kita with All My Hypothalamus và Balangiga: Howling Wilderness đến từ Philippines, A Land Imagined (giải phim hay nhất ở liên hoan phim Locarno) đến từ Singapore, Fly by Night đến từ Malaysia, Vợ ba đến từ Việt Nam và nước chủ nhà Thái Lan góp mặt với hai phim là Hope Frozen và Manta Ray (giải Horizons ở liên hoan phim Venice).

phim asean khong con la vung trung co hoi nao cho phim viet
Điện ảnh Việt trong khối các nước ASEAN được ghi nhận và có nhiều giải thưởng xứng đáng.
Ảnh từ phim “Đảo của dân ngụ cư”

A Land Imagined của điện ảnh Singapore từng giành giải thưởng lớn tại Gặp gỡ mùa thu 2016. Phim kể về một viên cảnh sát bị chứng mất ngủ, được giao điều tra những vụ mất tích của các công nhân nước ngoài đang làm việc tại những công trình xây dựng lớn ở Singapore.

Một bộ phim khác cũng về đề tài nhập cư là Manta Ray của đạo diễn Phuttiphong Aroonpheng (Thái Lan) kể câu chuyện về một ngư dân trẻ người Thái – có vợ bỏ theo một người đàn ông khác – một hôm đã “nhặt được” một người Myanmar nhập cư kiệt sức trong một cánh rừng đước ven biển.

Phim của các nước ASEAN 10 năm qua cũng được đánh giá là có những điểm sáng đặc biệt, điển hình là có phim giành các giải chính thức tại Cannes. Đó là Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives của đạo diễn người Thái Apichatpong Weerasethakul – giải Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes 2010. Kinatay của đạo diễn Brillante Mendoza – điện ảnh Philippines – đã giành giải đạo diễn xuất sắc cũng tại Cannes năm 2009.

Còn đối với điện ảnh Việt, dù chưa chính thức có giải tại những Liên hoan phim lớn như Cannes, nhưng trong mặt bằng chung khu vực, phim Việt cũng được ghi nhận cao nhờ các thông điệp và dấu ấn văn hóa trong phim. Đặc biệt, năm nay, đạo diễn Phan Đăng Di chính thức được mời ngồi ghế giám khảo BAFF. Sự thú vị của BAFF chính là nó lại được vận hành bởi những nghệ sĩ, những nhà làm phim tâm huyết trong việc phát triển điện ảnh của đất nước, của khu vực, cũng như muốn kéo điện ảnh ASEAN tiệm cận hơn với các hoạt động điện ảnh đương đại của thế giới.

Năm 2019, BAFF có ba giải thưởng đã được trao gồm: Phim ASEAN hay nhất thuộc về Manta Ray của điện ảnh Thái Lan, giải thưởng Ban giám khảo BAFF thuộc về Balangiga: Howling Wilderness của điện ảnh Philippines. Đại diện đến từ Việt Nam, phim Vợ ba, đạt giải Special Mention.

Trở lại với việc phim Việt đang có sự ghi nhận nhiều hơn ở khu vực chúng ta thấy rằng: Điện ảnh Việt rõ ràng có nhiều thay đổi. Các đơn vị sản xuất đưa phim ra rạp chú trọng doanh thu nên phải tính đến nhiều phương án: Cốt truyện, diễn viên, chất lượng phim, thời điểm ra rạp. Sự sôi động của thị trường phim trong nước đã cổ vũ các nhà làm phim độc lập khác. Có thể họ còn rất trẻ, có thể đã có tên tuổi, chọn cho mình một hướng đi khác biệt, nhiều đổi mới, nhiều ẩn dụ điện ảnh để làm phim. Vì thế, chúng ta có Cha cõng con hay Đảo của dân ngụ cư liên tiếp đạt giải thưởng của các liên hoan phim quốc tế và ASEAN. Đặc biệt, Đảo của dân ngụ cư đã nhận được tám đề cử tại Liên hoan phim quốc tế ASEAN 2017 và giành chiến thắng tại ba hạng mục: Phim hay nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất và Đạo diễn hình ảnh (DOP) xuất sắc nhất.

Thực tế là những phim Việt gần đây nhất tham dự các Liên hoan phim của khu vực ASEAN đều để lại ấn tượng sắc nét, giống như Song lang và Có căn nhà nằm nghe nắng mưa tại Liên hoan và giải thưởng điện ảnh quốc tế ASEAN 2019. Với 5 đề cử (dựng phim, quay phim, kịch bản, diễn viên nam phụ và đạo diễn), Song lang được xướng tên tại lễ trao giải AIFFA ở hạng mục kịch bản xuất sắc nhất.

Rõ ràng, sự xuất hiện nhiều hơn của các Liên hoan phim khu vực, trong đó có cả Liên hoan phim của các nước ASEAN đã tạo điều kiện cho phim Việt có nhiều cơ hội thử sức hơn, để đánh giá đúng nhất mình đang ở đâu trong bối cảnh làm phim chung của khu vực và thế giới. Điện ảnh Việt dù chưa duyên với các giải thưởng lớn, nhưng không phải không có những giải thưởng rất đáng khích lệ. Trong bối cảnh phim của các nước trong khối cùng theo đà phát triển, điện ảnh Việt cũng vì thế mà có nhiều bước chuyển biến hơn, đó trước hết là nỗ lực làm phim của những ê-kíp sản xuất phim trong nước, sau đó là thông điệp và cách thức họ truyền tải. Biết đâu đâu, khi không còn mác “phim vùng trũng”, chúng ta sẽ có nhiều cơ hội với giải thưởng quốc tế hơn.

Nam Dương